Mọi chuyện xảy tới, là xảy tới với cái người khác kia: với Borges. Còn tôi, tôi thường đi dạo dọc các phố xá Buenos Aires, thỉnh thoảng dừng lại - có lẽ do thói quen - nhìn ngắm khi thì cái mái vòm cung trên một lối vào kiểu cổ, khi thì tấm cửa lưới sắt; tôi biết tin tức về Borges là qua thư từ, hoặc do tôi đọc thoáng thấy tên y trong một danh sách giáo ban đại học hay trong một từ điển tác gia nào. Riêng tôi, tôi thích đồng hồ cát cùng bản đồ các loại, thích kiểu cách in ấn xa xưa hồi thế kỷ 18, thích từ nguyên, thích cà-phê nữa, rồi văn xuôi của Stevenson; còn cái người khác kia, Borges, y cũng chia xẻ những sở thích đó nhưng với một kiểu cách phô trương đã biến chúng thành những thói cầu kỳ kịch cỡm. Quả là quá đáng nếu bảo rằng giữa chúng tôi có mối quan hệ xấu; tôi sống đời tôi, chẳng phiền chẳng lụy, sao cho Borges có thể mặc tình thêu dệt những truyện, thơ y, và nói nào ngay, những truyện, thơ này lại biện bạch cho chính tôi. Cũng chẳng khó khăn gì cho tôi để thừa nhận rằng quả là Borges cũng gắng viết lách được dăm ba trang gọi là bõ công đáng sức, nhưng dăm ba trang đó chẳng cứu vãn gì được tôi, có lẽ bởi vì bất cứ điều hay đẹp nào, trước sau gì, cũng chẳng là sở hữu của riêng ai - ngay cả của cái người khác kia - để nhập vào ngôn ngữ chung hay truyền thống của cộng đồng. Trong bất cứ tình huống nào, định mệnh cũng đã an bài, là tôi phải chịu thua thiệt, mất mát, lụi tàn, dứt khoát là như vậy (x); có chăng là thảng hoặc vài khoảnh khắc con người thật trong tôi còn sống sót nơi cái người khác kia. Dần dà, tôi phải giao nạp mọi thứ cho y (x), dẫu tôi có chứng cớ hiển nhiên về thói quen ương bướng của y là chuyên xuyên tạc và cường điệu mọi chuyện. Spinoza tin rằng mọi sự hữu không ngừng trì thủ lấy mình, đá mãi muốn là đá và cọp mãi muốn là cọp. Nếu quả vậy, tôi sẽ trì thủ nơi Borges chứ chẳng phải nơi tôi (nếu quả thực tôi có là ai đó); thế nhưng, thực tình mà nói, tôi ít nhận ra mình nơi những tác phẩm của Borges cho bằng nơi những tác phẩm của các tác giả khác, hoặc cho bằng nội cái việc cần thử lean dây một cây đàn ghi-ta. Nhiều năm trước đây, tôi đã gắng giải thoát tôi thôi bị y đeo đẳng, nên chi tôi hết lao đầu vào việc thu nhặt những mẩu chuyện hoang đường về các khu nhà ổ chuột ở ngoại ô thành phố, lại tìm tới các trò tiêu khiển giết thời gian, hoặc các trò chơi mà qua đó loài người hữu hạn đọ sức với vô biên, nhưng rồi những trò chơi đó nay cũng làm Borges say mê, và thế là tôi lại phải tìm tới những công việc, những trò chơi khác. Và cứ thế, đời tôi trở thành một cuộc đào thoát, tôi mất dần mọi thứ, bởi mọi thứ hoặc là chìm vào quên lãng hoặc là phó mặc cho các người khác kia.
Ai trong chúng tôi - tôi và Borges - viết trang này, tôi chẳng biết.
PKT dịch
Chú thích
(1) Bản dịch sang Anh ngữ, có sự cộng tác của chính tác giả: In any case, I am fated to become lost once and for all,... (The Aleph and Other Stories 1933-1969, edited and translated by Norman Thomas di Giovanni in collaboration with the author, Bantam Books, 1971, p.98)
Bản dịch của James E. Irby (sách đã dẫn, trang 43):
Besides, I am destined to perish, definitively,...
Tự xét không đủ sức để ngắn gọn đồng thời rõ nghĩa, người dịch đã, một cách thô thiển, <I>trộn lộn<D> cả hai câu tiếng Anh.
(2) Ôi đồng hồ cát, ôi cà-phê, ôi Stevenson với hư cấu lẫy long về nhị trùng bản ngã Jekyll-and-hyde, và gì nữa, và sẽ còn gì nữa... (lời than của người dịch).
Last modified on 10/23/2007 – 7:00 PM © 2004 – 2007 www.thotanhinhthuc.org.
MUCLUC