Tôi không ác cảm thơ "mới" năm 1930. Tôi từng đã có thời say mê các nhà thơ "mới" và hành bút dưới bóng họ.
Nhưng tôi không muốn tiếp tục. Thành tựu của họ đòi hỏi ta phải thử những thành tựu khác.
Thơ "mới" năm 1930 chịu ảnh hưởng nặng chủ nghĩa lãng mạn Pháp thế kỷ XIX. Nó chưa ra khỏi quỹ đạo của cái mà các nhà thi pháp học gọi là định lý Đalămbe: "Chỉ có thể coi là ưu trong thơ cái được đánh giá là tối ưu trong văn xuôi".
Thơ không phải văn xuôi được nâng cấp mông má tại một mỹ viện. Văn xuôi chủ yếu dựa vào "ý tại ngôn ngoại".
Đã có "ý tại ngôn ngoại" tất nhiên phải cô đúc, đa nghĩa.
Đa nghĩa vì câu thơ mang nặng lịch sử chữ, hoạt động ở nhiều tầng văn hóa, cả trong ý thức lẫn vô thức người viết. Nhà thơ ít nhiều ngoại cảm chữ.
Có người hỏi Malacmê:
- Ông định nói gì trong bài thơ?
- Nếu biết định nói gì thì nói, việc gì phải viết thơ.
Lại hỏi:
- Sao tôi nhiều ý hay mà thơ lại không hay?
- Người ta làm thơ không phải làm bằng ý mà bằng chữ.
Nhà thơ làm chữ chủ yếu không phải ở nghĩa "tiêu dùng" nghĩa tự vị của nó mà ở diện mạo, âm lượng, độ vang vọng, sức gợi cảm của chữ trong tương quan hữu cơ với câu thơ bài thơ.
Nói như Valêri, chữ trong thơ văn xuôi tuy giống nhau về hình thức nhưng khác nhau về giá trị (hóa trị có lẽ đúng hơn).
Người đọc thời trước là một người đọc tương đối thụ động tìm lý giải một ý đã có sẵn.
Người đọc thời nay là một người đọc tích cực cùng tham dự phát nghĩa với nhà thơ.
Người đọc phần nào đồng tác giả với người viết.
Ông phó cả ngựa có thể là một nhà thơ không tự biết. Những con ngựa của ông họ hàng với những con chữ, nó sinh sôi nẩy nở bất tận với trời đất.
Đây là một loại ngựa gỗ đặc biệt, loại ngựa công nghệ sinh học đời mới. Người nghệ sĩ già đã cấy vào đó gien của số phận.
Ông Phó Cả Ngựa...
Khúc sung già cong chỏng rệ rừng
Mưa xả gân già dốc dựng
Cháu đồng chiêm lững chững
tuổi ngàn
quà đàn tuấn mã
Khúc gỗ như sinh ra để ngựa...
Cảm thông số phận cây cỏ
hay ông già tồn chất gỗ
Thiên hạ danh xưng phó mộc
*
Bậc phó cả
dễ ít nhiều
tạo hóa
Cùng cánh thợ
Kỹ thuật già
mộng trẻ
sòn sòn loài lạ
đuôi rồng mặt hổ
bờm bờm sư tử
sơn lông thì hươu sao
Rất mực tung hoành Xích thố
mà lù đù gỗ
Ngựa số
và không số
cổ ba ngấn
năm sáu
tiếp theo
Và cứ...
Lỗi mùa xuân rủ rê lớn
Con cu gù xanh
hay cao số ngựa cây còn
sự mọc
Lũ vật lớn bốc
Một đàn lốc nhốc
sơn bốn chân thò mộc
guốc khua lốc cốc
lộc ngộc
ngựa quần cộc
Ơi cái dậy thì của gỗ!
Một tay thang ghếch đầu quên
cửa mở
thông đồng trời
đập
vẫn cánh viễn du
*
Kiếm mất hôm sau một ngựa
*
Lẳng lặng ông già thang chỗ khác
*
Có phải đời ngựa rồi
cây vẫn nỗi niềm
hoàng hôn tha thiết
dăm vì sao đổi ngôi
E đường vân tâm cây
khi không phải thớ gỗ
biết đâu chẳng những ghi âm con trống
ơi tình
sớm ấp xuân nào
cứ ai...
Cô trẻ như người yêu tối qua
sớm khăng khăng ngựa chim hát
Hỏi ông già
ông già mãi đâu
Chừng ông cũng đương chim hát
một ngày rất dĩ vãng
Ngựa lên mấy
mà nghìn tuổi cây
và một tiểu sử người
Ông già từng đâu
loài lạ
đời đường trường
Thì long
Thì ly
Thì sư
Thì hổ
Thì hươu
Thành anh cán bộ bảo tàng một hai
Thời ma-mút ngựa xếp hạng
văn minh Xahara.
Nghé nghiêng cô trẻ tay bỗng vỗ
Giống cụ phó
Ông già tủm tỉm
Ngựa là tinh tôi
Cụ phó sinh năm Bính Ngọ
Hai bên lại có tin tìm hiểu
Bà kể chuyện dân gian
mọc mộng
bằng tuổi nước
Khốp khốp
Cái con ngựa ô
Cũng có thể ông Q. thợ trời
dăm ba chi tiết sửa đổi
ngày Chúa nhật...
Ông quyền trưởng ban cải tiến nông cụ
Hợp tác Rừng
Hay ông già bất giác
sự ngựa
ga Kỳ Lừa nào
Có người bảo
cụ biết mã ngựa.
Phép dưỡng gỗ đời nhận ra
mấy ai...
*
Nhất thanh thản vẫn là món trẻ
phốc tốc luôn mình ngựa
giật cương
Nhong nhong cắt cỏ Bồ Đề
Xứ xứ đồng chiêm nước bạc
đại lộ rừng chưa kịp tên
Cột cây số mơ ông
lại cột kilômơ (viết tắt km) cháu
Đường bụi trang lịch cũ
ếp ếp
đàn Thời gian...
Last modified on 07/11/2007 – 7:00 PM © 2004 – 2007 www.thotanhinhthuc.org.
MUCLUC