" ... ông (Rolf Jacobsen) không phải chỉ  là một người thày cho những người làm thơ thuộc các thế hệ mới, ông còn học hỏi được từ họ nữa."

Poul Borum, nhà thơ Đan Mạch

 

Rolf Jacobsen  sinh tại Kristiania (1)  ngày 8 tháng 3  năm 1907, gần suốt đời hành nghề ký giả cho  một tờ báo tỉnh nhỏ. Ông khởi sự in hai tập  thơ đầu tiên của mình vào  các năm 1933, 1935, rồi lại với Thơ vào năm  1951, và từ đấy đã cho in  thêm chín tập thơ nữa (1984), chưa kể  những tuyển tập thơ Rolf Jacobsen  được in lại thường xuyên. Rolf Jacobsen và nhà thơ đồng thời với ông là Olav H. Hauge vẫn được coi như những nhà thơ bậc thày trong các nhà thơ Na-Uy hiện đại.

Theo Roger Greenwald,  một dịch giả Mỹ của  ông. "Thơ Rolf Jacobsen đặc biệt vì hai lẽ: là vì nó  đã mở một chương mới trong thi ca Na-Uy và vì nó thăm  dò đời sống với một cảm quan  và tiếng nói thật phân minh rõ rệt."

Một số nhà phê bình văn nghệ ở  Tây Âu cũng nhận định về Rolf Jacobsen như  "một nhà  thơ lớn  của thành  phố, của  cơ khí,  kỹ thuật" và thường xếp ông vào trường phái  "hiện đại" (modernisme). Có người còn dùng đôi nét  tiểu sử của ông để "chứng  tỏ" rằng Rolf Jacobsen đã bị thành phố cuốn hút ngay từ nhỏ hay ít ra, cũng đã có điều kiện để sớm  nhận thấy nét đối  nghịch giữa đồng quê  và thành thị: Rolf Jacobsen đã  rời Oslo nơi ông  sinh để tới Solar  vào năm ông lean sáu; ông theo  học ở thủ  đô Na-Uy, nhưng  sau này lại  lui về sống tại Hamar, một thành phố nhỏ ở cách  Oslo chừng 95 cây số về phía Bắc, trên bờ phía Đông hồ Mjosa ...

Quả thật, qua các tác phẩm của Rolf Jacobsen, người ta có lẽ cũng dễ dàng nhận  ra sức cuốn hút  của thành phố đối  với ông. Nhưng, như chính Rolf Jacobsen đã nhấn mạnh,  trong một cuộc phỏng vấn đăng trên tạp chí  Profil vào năm 1967,  về cái "tương quan  căng thẳng" giữa đồng quê và thị  thành mà mình đã cảm thấy. Thành  phố "chỉ là moat trong hai cực ở giữa đó nhà thơ nảy nở phát triển". Tác phẩm của Rolf Jacobsen cho thấy một nỗ lực  thường xuyên, bền bỉ nhằm "vượt qua" cả hai cực ấy, vượt qua chính  bản thân, để tiến tới những vùng trời xa hơn thế.

*

Với những  thi phẩm xuất  hiện từ những  năm ba mươi, Rolf Jacobsen đã  tới "hơi sớm", không những  đối với giới văn nghệ  bảo thủ ở nước ông,  thường được kêu bằng "truyền thống", mà còn đối với cả phong trào "Thơ mới" ở Na-Uy (thường được coi như chịu ảnh  hưởng của Thơ Thụy Điển ... những năm bốn mươi!) Một nhà phân tích  thơ Na-Uy cho hay: Vào năm 1933, khi Rolf Jacobsen cho in tập thơ đầu  tay của ông, hầu hết thơ Na-Uy vẫn còn được viết theo  những thể điệu và âm vận  "truyền thống"; các hình ảnh thường dùng  cũng vẫn mượn từ  những nguồn "truyền thống"  như huyền thoại, tôn giáo,  thiên nhiên, đi biển, hoặc  chiến tranh... ; và hầu như  bao giờ cũng nhuốm  một giọng "cao cả",  "siêu thoát",... Vậy mà, ngay  trong tập thơ đầu tay  Rolf Jacobsen đã viết nhiều  bài theo lối thơ tự do,  không vần và sử dụng  ngôn từ gần gụi với  lối nói thông thường; nhiều đề tài và hình ảnh được rút ra từ cuộc sống đô thị kỹ nghệ hiện đại...

Ngay từ đầu, tuy không nhất thiết  đoạn tuyệt hẳn với vần điệu và đề tài ngày trước, thơ Rolf Jacobsen đã đem  lại nhiều đề tài và hình ảnh khác lạ và một hình thức thật mới,  so với thơ "truyền thống". Cũng như ở một vài vùng trên thế giới, sự thay đổi về chủ đề và bút pháp... nổi tiếng là chậm chạp ở Na-Uy, trong lúc thời đại mới đã tới từ lâu trong thơ của các nước. Và phải đợi mãi tới những năm năm mươi, thơ Rolf Jacobsen mới thực sự xuyên  thủng được bức màn sương Na-Uy kia.  Rolf Jacobsen nổi bật lên vào năm 1956  với tác phẩm Mùa hè trong cỏ.  Vào những năm năm mươi ấy,  Na-Uy khám  phá "thơ  cụ thể",  "pop",  nghệ thuật  "tâm hoặc"; những suy tư kiểu "hiện sinh"  từng tạo nên phong trào gọi là "những năm bốn mươi" ở Thụy Điển và đường hướng "dấn thân" về ý thức hệ do Erling Falk và tờ tạp  chí Mot Dag của ông chủ xướng "nhường bước" cho một ý muốn giải phóng  quyết liệt, cố nhiên là không nguyên về hình thức. Chính trong khung cảnh của một đất nước " không ngừng bước ra từ  đồng quê, từ  bê-tông cốt thép,  những cần cẩu  khổng lồ...", bằng những hình ảnh và nhịp điệu mới,  Rolf Jacobsen đã rèn nên những kinh nghiệm của mình về thế giới hiện đại. Từ đây, ông được đông đảo mọi người, kể cả các nhà thơ thuộc các "thế hệ đi tới", nhìn nhận như người đã phát khởi trường phái "hiện đại" ở Na-Uy.

Mấy dòng trên đây rất có thể gây  đôi chút ngộ nhận. Vì ấy chỉ là lược thuật  (vụng về) một  số những cảm  tưởng của những  nhà nghiên cứu "muốn sống lại phút khởi nghiệp" của nhà thơ hoặc của một số người ưa tìm kiếm biểu tượng cần thiết của một đoạn tuyệt hoặc một "đổi mới" nào đó theo ý họ. Sự thật không giản dị như vậy. Ngay tựa đề của tác phẩm đầu tay của Rolf Jacobsen (Đất và  Sắt) dường như cũng đã biểu lộ phần nào ý hướng của  ông: ở giữa Cũ và Mới. Dường như  ông muốn là một cây cầu, một gạch nối.  Trong phần đầu tác phẩm, với những  đề tài tương đối quen thuộc,  Rolf Jacobsen đã  hoàn toàn sử  dụng lối thơ  tự do. Nhưng ở phần chót, với những đề tài có tính  cách "hiện đại" triệt để, đôi khi ông lại dùng âm vận cũ "thích hợp với đề tài"!

Rolf Jacobsen  rất  thiết  tha  với  đổi  mới,  với  "tiến  bộ" khoa học kỹ thuật..., ông  tìm thấy thơ  nơi máy móc,  đường rầy, các  phương tiện hiện đại, nhưng ông cũng không  bỏ qua những khía cạnh tiêu cực của chúng, đôi khi còn có những cái nhìn thật nghiêm khắc. Ông đi lại thường xuyên giữa đồng quê và thị thành,  ông "bơi lội" thoải mái giữa những chủ đề hiện  đại, nhưng cũng  không quên  những  tiếng gọi của  xa vời, của huyền thoại. Như tất cả các thi  sĩ lớn của mọi thời đại, hay như hầu hết những người Na-Uy, ông vẫn  duy trì một tình yêu nồng nàn đối với Thiên nhiên.  Ý thức xã hội trong  thơ ông thật cao, ông  đón nhận mọi người  mọi vật thật  cởi mở, nhưng  những bài thơ  để lộ cuộc  sống riêng tư thường nhật của ông lại thật hiếm. Với cái nhìn sắc bén "hết sức  hiện thực" của  một nhà báo,  ông khai triển  những ẩn dụ trong thơ, thường bằng  một lối đề cập thật khiêm  tốn, giản dị. Sự "dấn thân" của riêng ông đối với thế giới thường ngày không cấm cản ông tái tạo những huyền  thoại, những quá khứ đã thuộc  về lịch sử... Dường như mối quan tâm chính của ông không phải là thành phố hay đồng quê, cũng không phải  dĩ vãng hay hiện  tại, truyền thống giả  mạo hay tiến bộ vật chất  ngoài mặt... Ông  là một  người  sống hết mình  với thời đại nhưng không khi nào chịu trở thành nô  lệ của thời đại. Là vì sự đổi mới nơi ông thiết yếu bao hàm một  sự đổi mới khác mà ít người thật sự quan tâm. Có lẽ, như bất kỳ ai, ông  là tất cả những gì thiên hạ có thể nói về mình, cộng thêm đôi chút  nữa, đôi chút đóng góp của riêng ông đối với quê hương, trái đất và những tạo vật sinh sống trên đó.

Chính Rolf Jacobsen cũng  đã viết: "Tác giả thuộc những người  nhìn thi ca như moat cánh tay  nối dài của  ngôn ngữ (...)  Nhà thơ bắt  đầu ở chỗ các nhật báo  chấm dứt. Ông  cố gắng kéo  dài các dòng  chữ xa hơn đôi chút. Cũng như  âm nhạc, cũng như hội họa,  cũng như ngôn ngữ của các ký hiệu  toán học, ông tìm cách  mở rộng hiểu biết của  chúng ta, chân trời của chúng ta và những phản kháng của chúng ta tới mãi những địa hạt mà những  thứ mẫu tự  thường nhật  không  đạt tới." (trích  lời tựa Thi tuyển, 1977). Rolf Jacobsen  cũng nói thêm về nhà thơ như  sau: "một người bình thường... nhưng có những cây ăng-ten dài hơn của những người khác đôi chút và một hệ thần kinh bén nhạy  hơn. Chính bởi thế mà nhà thơ thường đi trước thời  đại, ông là một ai  đó đang tìm kiếm và  tìm thấy những điều mà những người khác lướt qua trước mặt thật rửng rưng..."

Với những suy tư  như thế, có lẽ chúng ta cũng sẽ  quá hời hợt khi nhìn tác phẩm của Rolf Jacobsen chỉ như biểu hiện sự "mất gốc rễ" của con người nơi thành thị... Một  thái độ nghiêm túc hơn có  thể là coi cái thường nhật của đời sống hiện đại, diễn  tả trong tác phẩm của nhà thơ, như một phương cách để "nhận chân" con người "tạm bợ" và vượt qua hắn... Tất nhiên, một  nhà thơ, như Rolf Jacobsen,  cũng không thể bị hạn  định vào những nhu cầu của một vùng đất hoặc một  thời đại, mặc dù vẫn có thể mang trên mình tất cả những nét đặc thù của thời đại trên quê hương.

Chú thích
Khi gần hoàn thành bản dịch những  gì viết trong gió, một tuyển tập thơ của Rolf  Jacobsen, tôi được tin  Rolf Jacobsen đã mất:  - "Vào đầu năm  nay (1994); ông buồn nhiều sau  khi bà vợ ông mất..."Người phụ trách văn hóa  sự vụ của phái bộ Na-Uy ở Strasbourg còn cho hay Rolf Jacobsen đã được Hội đồng Bắc Âu tặng Giải thưởng lớn về Văn chương ... (DC. 24.3.94)

 

 

 

Last modified on 07/11/2007 – 7:00 PM © 2004 – 2007 www.thotanhinhthuc.org.
MUCLUC