Basho, ừ Basho có nghĩa là cây chuối.

Matsuo Basho (1644-1694), nhà thơ Nhật Bản của thể thơ haiku:

Quán bên đường
Các du nữ ngủ
Trăng và đinh hương

Basho luôn đi tìm thể mới, mới của những cách đây 400 trăm năm, mới mà cho đến nay người ta vẫn đi tìm những cái mới. Khế Iêm, nhà thơ đang ngụ cư ở Mỹ Quốc cũng đang đi tìm những cái mới, đã khởi xướng một thể loại: Thơ Kể, Thơ Không Vần. Ở Việt Nam, nhà thơ Chế Lan Viên đã viết:

Rồi một ngày nữa thôi. Em sẽ
Trở về, nắng sáng cũng mong cây
Cũng nhớ ngõ cũng chờ và bướm
Cũng thêm màu trên cánh đang bay.
 
Rồi nhà thơ ở miền Nam Trung Phần Inrasara viết:

Một ngày trong đời của Trần Wũ
Khang một ngày như mọi ngày hắn
Bước chậm rãi về phía chuồng bò
Dáng cao lớn lom khom, hắn dừng …
 
Như vậy, khái niệm về thể thơ Tân Hình Thức đã có từ lâu nhưng các nhà thơ chưa cho nó cái tên thôi. Tôi ghé qua câu lạc thơ THT với sự tình cờ. Ừ, cái mới, tại sao không. Cái gì thuộc về con người thì không xa lạ với tôi (Các Mác), thế đấy.

Tôi gửi dăm ba bài thơ và được đăng trên thotanhinhthuc, được tặng một quyển sách, người chủ trương bên trời Tây gợi ý, hãy bán giùm sách. Và thế là Tôi Đi Bán Sách.
 
Điều gì đã gợi cho tôi những nghĩ suy?

“Nghệ thuật phải nên tự hướng về công chúng. Nghệ thuật nên phát triển từ, lời nói với những cội rễ chung và những nguyên lý đại đồng của nhân tính trong mọi văn hóa ...” (Đặng Tiến, văn chương huyền ảo) ... Như trong lời nói đầu của “Bướm Sáu Cánh” tuyển tập thơ của năm tác giả. “Mỗi thế hệ có tiếng nói riêng, là phương tiện thích hợp chuyên chở những nội dung thích hợp khác nhau với những thời điểm khác nhau. Tránh những thói quen nhàm chán khi thưởng thức thơ.” Và, “THT là nhịp đập của thời đại” (Đặng Tiến). Còn nhiều nhiều những quảng bá rùm beng trên internet.  
    
Nếu không mang được câu nói thông thường vào thơ thì làm sao mang được đời sống vào thơ? Và nếu không thì làm sao chia sẻ nỗi buồn vui của mọi tầng lớp xã hội, để trở thành tiếng nói của thời đại? Và nếu không có nhà sách, không người bán sách thì làm sao thơ đến với quần chúng, với cộng đồng? Tôi tự nguyện làm cầu nối như thế. Thường thơ văn thuộc lãnh vực của giới văn nghệ sỹ, họ khen chê mùi mẫn với nhau cũng chỉ trong tháp ngà văn chương đó. Ông Đặng Tiến than phiền rằng lớp trẻ ở hải ngoại không đọc tiếng Việt, còn người trong nước ít ai biết đến THT, không phải vì kém giá trị nghệ thuật nhưng vì ít được phổ biến.
 
Trên bàn tôi là những quyển sách “Thơ Kể”, sản phẩm đẹp, kỹ thuật in ấn công phu, trình bày trang nhã. Cái hình thức như vậy thì hẳn nội dung sẽ hàm chứa những điều tương tự. Nhân gian ta có câu: ”Coi mặt mà bắt hình dong/Con lợn có béo thì lòng mới ngon.” Nhìn cuối bìa sách, nhà xuất bản Lao Động, thế là an tâm rồi.

Tôi đi bán sách. Một thú vui tao nhã, thanh lịch có gợn chút trí thức (!) Tôi lợi lộc gì trong công việc này? 5% hay 10% ngần ấy mười quyễn sách? Hay được tiếng là người truyền bá mầm mống văn học mới cho mọi người. Nhưng chuyện được mất nào có nghĩa gì đâu, tôi muốn tìm thú vui, cái thú làm thơ. Nhưng thâm tâm luôn nghĩ đến mặt trái của sự việc. Sách của những tác giả ở hải ngoại thường (đây cũng là điều dễ hiểu) là phản động, là đồi trụy, những phần tử cực đoan, những tay đánh đấm chả ra gì bị đối phương đuổi ra khỏi nhà rồi bây giờ “thua làm giặc”. Những lớp nhăn trong vỏ não của bao lớp người, nhất là lớp trẻ hiện nay, đã tồn tại hơn ba mươi năm rồi còn gì. Bởi nền giáo dục ta đôi lúc mang tính “nhồi sọ” ngay từ lớp vỡ lòng. Tỉ như “cầm vồ nó đập vọt  thai ra” hay những câu văn thơ đại loại như thế nhằm gây niềm tự hào về truyền thống đấu tranh của dân tộc, hơi quá đáng, đôi lúc mang tính bạo lực, nhan nhản trong tập sách giáo khoa trong những năm về trước. Những hình ảnh như vậy đã tiêm nhiễm quá sâu vào lớp trẻ. Nên, mỗi khi nghe đến văn chương hải ngoại thì người ta luôn e dè, ngần ngại. Những bạn bè tôi, có tay là hội viên hội văn nghệ này nọ, mỗi khi tôi nhắc đến tienve hay tạp chí da màu … là anh ta ngạc nhiên rằng những địa chỉ này rất xa lạ với anh (!)
 
Tôi thuộc lớp người của hai chế độ, được giáo dục nền văn học thế giới tự do và cộng sản. Có một thời tôi mê văn Duyên Anh như điếu đổ, tính yêng hùng trong thế giới du đãng của chàng Trần Đại “điệu ru nước mắt”, ”vết thù hằn trên lưng ngựa hoang”… đã mê hoặc lớp trẻ tôi một thời, những năm 90 của thế kỷ trước, tôi cố tìm lại những tác phẩm của Duyên Anh để đọc lại, sau này mới biết là những quyển sách đó không còn tồn tại. Nền văn học miền Nam trước năm 75 cần được xem lại, nhạc Phạm Duy thuộc loại vàng vọt, ẻo lả, sướt mướt, nhạc sến kiểu có tựa đề như “Giấc mộng đài trang” ru ngủ thanh niên làm mềm lòng sức chiến đầu của con người thời đại mới. Rồi Thanh Tâm Tuyền, Dương Nghiễm Mậu, Võ Phiến … văn chương phản động cần loại bỏ trong đời sống tinh thần giới trẻ thời bấy giờ. Tôi đã nhiệt tình của sức trẻ, là đoàn viên thanh niên cộng sản, là đối tượng đảng nên đã đốt sạch ngần ấy những tác phẩm như “Những giọt mực” của Lê Tất Điều, “Chim hót trong lồng”của Nhật Tiến, “Thủa làm thơ yêu em” của Trần dzạ Từ, rồi đốt nhầm luôn “Gửi hương cho gió”của Xuân Diệu, “Lửa Thiêng” của Huy Cận, “Điêu tàn” của Chế Lan Viên …

Tôi đi bán sách. Tôi lục lạo hết các nẻo đường quê và tập “Thơ Kể” đã đồng hành. Ngoài đường, đời cứ trôi, mây trắng vẫn bay nắng sáng vẫn say. Tôi say nắng hay tôi say thơ. Tôi đến anh bạn trồng cây cảnh kiêm nghề xe ôm, đến xem anh ta trồng cây và đồng thời giới thiệu sách, nhưng anh ta bảo tôi rằng đã đi nhầm địa chỉ! Đến quán cà phê hẳn có người mua, tôi nhẩm tính, Việt Nam ta hiện nay có hơn 80 triệu dân, nửa số dân là trẻ con và những người già, còn lại là những nhà thơ hoặc người yêu thích thơ (dân tộc ta là dân tộc thơ mà), nghĩ sao là làm vậy. Sà vào quán cà phê, chưa kịp ngồi xuống ghế tôi đã quảng cáo rùm beng về quyển sách có trên tay rồi chuyền nhau mỗi bạn một quyển. Sau khi chích chòe ngữ nghĩa và mục đích, tôi đọc thơ. Bài đầu tiên “Một ngày trong đời của Trần Wũ Khang” của nhà thơ Inrasara. Tôi đọc: Một ngày trong đời của Trân Wũ (dừng lại theo tiết nhịp, câu kéo của một bài thơ), rồi đọc tiếp, Khang một ngày như mọi ngày. Mọi người nhìn tôi chưng hửng, chừng như tôi đã đọc sai (!) Lại một bài khác “Nhật ký ngày mưa” của Dã Thảo. Tôi đọc: Khi mặt trời khuất sau mây/Và mưa bỗng đổ lênh láng/Tôi nhớ về những ngày (đến đây tôi dừng lại, bởi rút kinh nghiệm, nếu đọc tiếp sẽ bị hẫng với người nghe) /Cũ xưa lẽ loi bước trong mưa.
   
Anh bạn cầm quyển sách, đọc lướt thướt, lật từng trang, tôi thấy anh không nghiền ngẫm bài nào cho ra trò: “Ì à, văn chương này mình thấy lần đầu, chúng lạ hoắc, một lối thơ văn xuôi, chữ nghĩa lộm cộm quá!” Rồi anh lật trang bìa, giá 55 ngàn đồng/quyển. Anh trả giá 20 ngàn. (Đáng ra tôi không nên viết câu này, sợ mếch lòng anh Khế Iêm bên trời Âu, bởi tôi lấy lòng anh, ngộ nhỡ những bài thơ khác tôi gửi anh không đăng cho bỏ ghét). Nhưng thôi, có sao viết vậy, mất lòng trước được lòng sau.
 
Nhà văn, nhà phê bình văn học Nguyễn Hưng Quốc ở hải ngoại mong muốn được in sách, lưu hành sách vở từ hải ngoại về Việt Nam. Những ý tưởng này tôi đọc từ internet những năm 2000 nay đã trở thành hiện thực, bằng chứng là tôi đi bán sách của các vị, quảng bá tên tuổi như Khế Iêm, Biển Bắc … còn rất xa lạ với độc giả trí thức huống hồ chi những giới lao động. Nhưng những người tôi đã gặp luôn nhận được nụ cười hể hả đầy thiện cảm, khích lệ mặc dù tiền trong túi của họ chưa hề được móc ra! Người thầy thời gian không chiều chuộng riêng cho một người nào, giá trị của tác phẩm hãy để cho thời gian hạ hồi phân giải ...
 

 

 

 

 

Last modified on 09/19/2010 – 8:00 PM © 2004 –2010 www.thotanhinhthuc.org.