|
|||||
|
Phê bình
Tựa đề vừa là danh xưng vừa vừa có thể dịch là “Thằng Cu Chết Tiệt”. Mở đầu là câu trích của Carl Sandburg, nhắc tới Buffalo Bill. Buffalo Bill là biệt danh của William F. Cody (1846-1917), một cao bồi Viễn Tây Mỹ. Cuộc đời của ông vừa như thần tiên vừa như bịa đặt, can đảm và tài giỏi trong đời sống hoang dă, vừa là một kịch sĩ đóng vai người hùng viễn Tây. Ông nhận được danh xưng “Buffalo Bill” khi săn ḅ làm thức ăn cho toán xây dựng đường sắt ở Kansas Pacific Railroad, trong 7 tháng săn được 4280 con ḅ. Khi nhắc đến Baffalo Bill, nhà thơ carl Sandburg như nhắc nhở chúng ta rằng, một người anh hùng của một dân tộc này, có thể là kẻ thù của một dân tộc khác. Ḅ rừng là nguồn sống của dân tộc da đỏ, khi tàn sát ḅ rừng chẳng khác nào cướp đi đời sống của họ. “Cứ nháy nữa đi, Buffalo Bill, tôi đă biết rơ ông là ai rồi mà.” Gă cao bồi da màu tên Nat Love. Love cũng có nghĩa là si ngây. Mái tóc gợi h́nh tượng của dân da đen, vừa diễn tả sự khinh miệt, vừa quái dị, vừa nguy hiểm. Mồm nín khe, làm người đọc liên hệ tới sự áp chế, người da đen không được quyền có tiếng nói. Mông như đầu đạn, thể hiện sự thấp kém, chưa trưởng thành, cả về thể xác lẫn tinh thần, lúc nào cũng sẵn sàng bạo động, nói bằng đầu đạn. Tới đoạn sau, người đọc c̣n rơ thêm gă này có đầu gối kḥng như bị dị tật, suy dinh dưỡng, thuộc vào loại dân cùng khổ, nhưng thích làm cao bồi, ăn mặc như cao bồi viễn tây. Gă thiếu niên này (bây giờ mới rơ là da đen) giúp một cô bé da trắng đánh gục một gă con trai da trắng đang tán tỉnh mà cô không thích. Cô bé da trắng không rơ mặt, chỉ nghe được âm thanh, “Đấm vỡ mặt thằng trắng chộn rộn này đi.”, “Má ơi, cao bồi đen nhiều quá”, giúp người đọc đoán ra được câu chuyện. Gă da trắng được diễn tả có cái cằm xiết chặt, g̣ má cao của đàn ông, thái độ giận dữ của một người thuộc tầng lớp cao hơn, vẽ ra bức tranh tương phản đen trắng. Cô bé mới đầu cảm t́nh với gă cao bồi đen, nhưng sau đó phát hoảng v́ thấy quá nhiều cao bồi đen, đầy ham muốn tính dục, qua cách ăn mặc. Tránh vỏ dưa lại gặp vỏ dừa, cô bé sợ gă cao bồi Nat love này sẽ bước quá giới hạn, nên cảnh cáo: “Thằng cu chết tiệt: đừng chơi tao. “Don’t fuck with me” là một thành ngữ tiếng lóng, có thể dịch là “đừng giỡn mặt”, nhưng dịch đúng theo nghĩa “Đừng chơi tao” mang được cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Khi nh́n ra câu chuyện của bài thơ, chúng ta mới biết rằng những h́nh ảnh miêu tả bọn trẻ da đen là do cách nh́n của cô bé da trắng. Cô bé da trắng không được định danh, ẩn mặt, chỉ nghe được vài câu nói, là thành kiến, coi rẻ người da đen đă nằm sâu trong kư ức mỗi con người da trắng. Sự kỳ thị chủng tộc v́ vậy chẳng bao giờ hết, nếu không thay đổi cách nh́n, cách ứng xử với người da đen. Cô bé da trắng dù rằng được sự giúp đỡ của cậu bé da đen những vẫn đánh giá thấp đám trẻ da đen. Bài thơ chủ vào cách miêu tả (description), sống động và cô đọng. Đây là cách rất khó áp dụng trong thơ Việt. Âm thanh khô, cọc, ăn khớp với nội dung. Giá trị bài thơ không những lột tả cá tính của một người mà c̣n mang được tính phổ quát cho cả một sắc dân. Nguyễn Tiến Văn dẫn giải Ghi chú Elizabeth Alexander, sinh năm 1962. Tập thơ đầu tiên, The Venus Hottentot, in năm 1990. Bà theo học tại đại học Yale và Boston, với nhà thơ Derek Walcott. Dạy tại đại học Chicago từ năm 1991. Bài thơ “Deadwood Dick” viết theo thể quatrain. Đây là thể loại thơ gồm đoạn thơ 4 ḍng, vần hay không vần, thể luật hay tự do. |
|
|