Thư góp ư của
họa sĩ Như Huy



Anh Khế Iêm thân mến

Cảm ơn anh đă viết và phân tích rất kỹ về ư nghĩa của “giải h́nh thức” trong mối tương quan với “h́nh thức”. Thật ra, theo tôi hiểu, niềm tin vào “h́nh thức“ chính là một niềm tin bắt nguồn từ cái gọi là khiếu thẩm mỹ (taste). Niềm tin vào h́nh thức cũng chính là niềm vào một bí ẩn nào đó hàm chứa trong mẹo kết cấu của tác phẩm cần được khám phá. Cái mẹo (hay bí quyết ) mà mỗi tác giả - thông qua những lối đan dệt khác nhau cài giấu vào trong mỗi tác phẩm của họ. Niềm tin này cũng dẫn tới niềm tin vào uy quyền và “tài năng xuất chúng“ của tác giả tác động trên văn bản. Nó cũng dẫn tới việc tin vào khoảng sâu mờ giữa nội dung và bề mặt của tác phẩm, thậm chí coi nơi đó mới chứa đựng những ư nghĩa tinh túy nhất của tác phẩm. Nói một cách nào đó ố niềm tin vào tính h́nh thức cũng chính là niềm tin vào sức mạnh của nghệ thuật. Và như thế, thật dễ hiểu khi người đọc (hay người xem) mang theo niềm tin vào tính “h́nh thức“ luôn là những người đọc (hay người xem) c̣n rơi rớt lại ít nhiều niềm tin vào sức mạnh của nghệ thuật.

Trái lại, dạng thơ “giải h́nh thức“ mà tôi quan sát, lại coi khinh các bí quyết, mẹo mực đan dệt cấu trúc. Nó đă hết niềm tin vào mẹo mực và bí quyết (tức là nó cũng đă không c̣n tin vào tác giả nữa và qua đó nó cũng đă phủ nhận niềm tin vào nghệ thuật (theo nghĩa một thứ “nghệ thuật đóng“ – chỉ dành để tiêu khiển cho một cộng đồng thiểu số tinh chuyên (elistist) và các nhà “giải sấm ngữ “.

Nói một cách ngắn gọn, theo tôi, một trong những giải pháp hay nhất mà thơ “giải h́nh thức“ đề nghị - đó là việc đề cao sự tái tŕnh hiện “representation“, bác bỏ niềm tin vào nghệ thuật ”cao“, vào khiếu thẩm mỹ tinh chuyên để tin vào đại chúng. Thơ “giải h́nh thức“ cũng đề cao tính sử dụng của thi ca - đưa thi ca vào đời sống, vào các văn cảnh phi nghệ thuật và bắt nó tồn tại ngang hàng cùng các dạng thông điệp mở của cuộc đời, của hiện thực.

V́ là thơ “giải h́nh thức“, lẽ dĩ nhiên - không thể nh́n vào bề mặt, vào h́nh thức để đánh giá và nhận định về nó. Ví dụ. Có một số câu thơ, cũng sử dụng một trong những phương pháp của thơ giải h́nh thức - như vắt ḍng chẳng hạn. Thế nhưng - v́ mục đích của những câu thơ ấy lại là tạo ra một xúc cảm về mặt h́nh thức, cấu tứ, nghệ thuật, hay đạo đức luân lư, và v́ vậy, đă tự hủy ngay cái căn cốt tái tŕnh hiện (giải h́nh thức) của nó để chỉ c̣n giữ lại cái vỏ “vắt ḍng”, cộng thêm những âm âm vang vang nào đó c̣n lại của thi ca, nghệ thuật, luân lư... vv

(Ví dụ khá nhiều, có thể kể từ Bích Khê cho tới Phan Nhiên Hạo gần đây.)

Nói tóm lại, theo tôi - điều hay nhất mà tôi cảm thấy từ thơ “giải h́nh thức“ - chính là việc nó huỷ giải đi niềm tin vào vào cấu tứ, vào kết cấu, vào khiếu thẩm mỹ, vào các khoảng ỡm ờ lấp lửng ở giữa đáy và bề mặt văn bản, vào các lối dạy khôn hay làm điệu ơng ẹo của các tác giả thiên tài. Cũng phải nói thêm là trong văn cảnh của thi ca sử dụng ngôn ngữ tiếng Việt, thơ “giải h́nh thức “, theo tôi, chính là một đề nghị rất có ích (và cũng c̣n cần thêm thật nhiều đề nghị khác nữa, từ các phía phát ngôn khác nữa, phải không anh?).

Như Huy
02/05/05


Home


Warning: fclose(): supplied argument is not a valid stream resource in /homepages/26/d166475671/htdocs/THO/old/MainIndex/iFileIndex.php on line 28